Franciszkanie.pl - serwis informacyjnyFranciszkanie.pl - serwis informacyjny

Akademia Krakowska

01.09.2020 . kg

Franciszkanie.pl | Redakcja portalu

1 września mamy w Krakowie małe święto. To właśnie tego dnia 1364 r., bullą papieża Urbana V na prośbę poselstwa polskiego oraz króla Kazimierza III Wielkiego, została erygowana Akademia Krakowska. Akademię tworzyły wówczas 3 wydziały: medyczny, prawniczy oraz nauk wyzwolonych.

Wpływ Uniwersytetu na Kraj Wieku XV... / Jan Matejko

 

Potrzeba istnienia szkoły wyższej wiązała się z planami króla na zbudowanie praworządnego państwa z dobrą administracją, do czego potrzebna była doskonale wykształcona kadra. Śmierć króla w 1370 r. spowodowała przerwę w funkcjonowaniu uczelni na blisko 20 lat. W 1390 r. biskup krakowski Jan Radlica objął funkcję kanclerza Akademii, a po jego śmierci w 1397 r. z inicjatywy królowej Jadwigi i króla Władysława Jagiełły oraz ówczesnego biskupa Piotra Wysza został utworzony wydział teologiczny erygowany bullą papieża Bonifacego IX z 11 stycznia 1397 r.

Rozkwit Akademii nastąpił w roku 1400, dzięki klejnotom zapisanym na rozwój uczelni w testamencie przez królową Jadwigę przystąpiono do przywrócenia jej pierwotnej świetności. Król Władysław Jagiełło, ceniąc wartość nauki, zadbał o rozwój uczelni a główne budynki zostały na jego życzenie ulokowane w sąsiedztwie kościoła św. Anny. Dla uczczenia darczyńców nazwa Akademia Krakowska została zamieniona na Uniwersytet Jagielloński. Największy rozkwit Uniwersytetu przypadł na czas XV w., szczególną popularnością cieszyły się wtedy nauki matematyczne i astronomiczne, najbardziej znanymi wykładowcami tego okresu byli m.in.: Stanisław ze Skalbmierza, Paweł Włodkowic i Wojciech z Brudzewa. Pod koniec XV w. kształcił się tutaj Mikołaj Kopernik. 2. połowa XVI w. przyniosła czas stagnacji Uniwersytetu, spowodowanej głównie rozwojem konkurencyjnych szkół jezuickich. Dopiero reforma przeprowadzona w 2. połowie XVIII w. przez ks. Hugona Kołłątaja spowodowała wzrost poziomu nauczania. Językiem wykładowym stał się w miejsce łaciny język polski, utworzono Obserwatorium Astronomiczne, Ogród Botaniczny oraz powołano do życia pierwszą klinikę lekarską.

Kryzys nastąpił wraz z utratą przez Polskę niepodległości, wprowadzono zakaz nauczania w języku ojczystym. Po Wiośnie Ludów Austriacy rozpoczęli stopniowy proces germanizacji uczelni, wprowadzając do edukacji język niemiecki jako obowiązkowy. Gwałtowny rozwój uczelni nastąpił w 2. połowie XIX w., kiedy w jej murach uczyła się młodzież ze wszystkich zaborów. Najbardziej tragiczne lata, które odbiły się na funkcjonowaniu uczelni przypadły na czas okupacji niemieckiej, jednak pomimo kategorycznego zakazu odbywało się (głównie w mieszkaniach konspiracyjnych) tajne nauczanie, dzięki któremu po wojnie Uniwersytet mógł działać na nowo, promując doktorów i absolwentów z czasów okupacji. Jednym z uczniów przedwojennego a później tajnego uniwersytetu był Karol Wojtyła.

Najstarszym budynkiem Uniwersytetu jest Collegium Maius (pocz. XV w.), wybudowane na terenie wykupionym przez Władysława Jagiełłę od Stefana (Szczepana) Pęcherza za 600 grzywien pochodzących z testamentowego zapisu królowej Jadwigi. Tworzy go wewnętrzny arkadowy dziedziniec otoczony krużgankami o kryształowym sklepieniu z gankiem, na który prowadzą schody zwane profesorskimi. Na parterze mieszczą się sale wykładowe zwane lektoriami a na pierwszym piętrze: Libraria (biblioteka) oraz skarbiec i tzw. Izba Wspólna. Na środku dziedzińca znajduje się XVI-wieczna studnia. Obecnie w Collegium Maius mieści się muzeum gromadzące przedmioty związane z dziejami Uniwersytetu m.in. cenne zbiory przyrządów astronomicznych. Atrakcją, która przyciąga tłumy na dziedziniec jest zegar uruchamiany codziennie, co 2 godziny pomiędzy 9.00 a 17.00. Wygrywanej przez niego melodii towarzyszy orszak ruchomych figur obrazujących główne postaci związane z uczelnią. Z Collegium Maius wiąże się w połowie legendarna XV-wieczna postać studentki Nawojki. Według jednej z legend była ona córką burmistrza z Dobrzynia. Czytania i pisania w językach polskim i łacińskim nauczyła się w rodzinnym domu, ale ówczesne zasady zakazywały kobietom dalszej edukacji. Jak głosi legenda, w dniu swojego ślubu Nawojka uciekła z domu i rozpoczęła naukę na Uniwersytecie jako Jakub. Miała zostać zdemaskowana w czasie choroby, kiedy medyk odkrył jej prawdziwą tożsamość. Nawojka została postawiona przed sądem biskupim, a za oszustwo groziło jej spalenie na stosie. Wyroku nie wykonano ze względu na doskonałe stopnie, które otrzymywała za naukę oraz ze względu na świadectwa o jej nieskazitelnej moralności przedstawione przez profesorów Uniwersytetu. Nawojka wstąpiła do zakonu, gdzie po latach została ksienią. Dla upamiętnienia tej postaci jeden z akademików Uniwersytetu Jagiellońskiego został nazwany jej imieniem.

Obecnie Uniwersytet Jagielloński liczy 16 wydziałów, a siedzibą władz uczelni jest Collegium Novum, które powstało w 2. połowie XIX w. według projektu Feliksa Księżarskiego w miejscu dawnych burs studenckich. To w tym budynku 6 listopada 1939 r. miała miejsce akcja zwana „Sonderaction Krakau”, brutalnie wymierzona w środowisko polskich uczonych. W Sali numer 56, do której zostali podstępem sprowadzeni wykładowcy, doszło do aresztowania 183 profesorów i pracowników naukowych, którzy zostali wywiezieni najpierw do więzienia na Montelupich a następnie do obozów koncentracyjnych w Sachsenhausen i Dachau.

Barbara Witos


A jeśli będziecie kiedyś w Krakowie i będziecie chcieli posłuchać opowieści Autorki o innych ciekawych krakowskich miejscach, zapraszamy do kontaktu tutaj: KLIK.



Ta strona wykorzystuje pliki typu cookie. Jeżeli nie wyrażasz zgody na ich zapisywanie, wyłącz ich obsługę w ustawieniach swojej przeglądarki.
Zamknij