Franciszkanie.pl - serwis informacyjnyFranciszkanie.pl - serwis informacyjny

Fabryka Świętego Piotra

24.02.2021 . kg

Franciszkanie.pl | Redakcja portalu

20 lutego 2021 r. Stolica Apostolska poinformowała, że nasz współbrat w Zakonie św. Franciszka, o. Mauro Gambetti został mianowany wikariuszem generalnym Ojca Świętego dla Państwa Watykan oraz archiprezbiterem bazyliki św. Piotra w Watykanie i przewodniczącym Fabrica Sancti Petri (Fabryki Świętego Piotra). Ze wszystkich tytułów nominacji kard. Mauro Gambettiego najdziwniejszym wydaje się ten odnoszący się do Fabryki św. Piotra. Co to takiego owa fabryka? – odpowiada o. Andrzej Hejnowicz.

Trochę historii, by zrozumieć teraźniejszość

Według starożytnej tradycji św. Piotr w roku 67 poniósł śmierć męczeńską na Wzgórzu Watykańskim i tam też został pochowany. Przez kilka wieków, aż do czasów Konstantyna Wielkiego (272-337),  zwłoki Piotra leżały w skromnym grobie. W 324 r. cesarz Konstantyn Wielki podjął decyzję o wzniesieniu świątyni nad grobem św. Piotra. Prawdopodobnie budowa trwała do 360 r. Powstała bardzo duża budowla – długa prawie na 100 metrów i szeroka na 64 metry. Pierwotna bazylika była podłużna i miała 5 naw.  Podzielona była 4 rzędami kolumn, po 20 w każdym rzędzie a dwuspadowy dach nawy głównej spoczywał na drewnianym stropie. Oczywiście nie było żadnej kopuły, natomiast fasadę i wnętrze ozdabiały mozaiki. Bazylika posiadała 22 okna. Przed kościołem zbudowano atrium, coś w rodzaju krużganka, choć bardzo wielkiego, bo miał około 90 metrów. Do IX w. wokół bazyliki nie było murów obronnych. Powstały dopiero za papieża Leona IV (847-855), po tym, jak obiekt został złupiony przez arabskich piratów.

Bazylika Konstantyna przetrwała do XVI w., choć już w XV w. architekt papieża Mikołaja V, Leon Alberti, stwierdził, iż kościołowi grozi zawalenie, ale dopiero Juliusz II (1503-1513) pod namową Bramante czyli Donata Angelo podjął decyzję o wyburzeniu części bazyliki. 18 kwietnia 1506 r., w Wielką Sobotę, papież Juliusz II położył pierwszy kamień pod nową bazylikę. I właśnie wtedy zaczęła swe istnienie Fabrica Sancti Petri (Fabryka Świętego Piotra), czyli wielki warsztat rzemieślniczy, mający za zadanie wzniesienie budowli bazyliki św. Piotra. W tym warsztacie pracowali wybitni artyści jak: Bramante, Rafael Santi i Michał Anioł Buonarroti.

Nikt w 1506 r. nie przypuszczał, że budowa będzie się ciągła przez półtora wieku. Dopiero za papieża Urbana VIII (1623-1644), 18 listopada 1629 r. odbyła się konsekracja kościoła. Ale już Klemens VII (1523-1534) stworzył komisję składającą się z 60 członków (Collegium LX), która miała  czuwać nad konstrukcją i zajmować się administracją bazyliki. W tym też czasie powstał znak firmowy Fabryki Świętego Piotra, a mianowicie akronim A.U.FA – Ad Usum FAbrice – do użycia w Fabryce (w domyśle Świętego Piotra). Znak ten służył do zwolnienia z opłat celnych na granicach. Zwrot ten wszedł do użytku publicznego i do dzisiaj jest używany w Rzymie i miejscowościach, które należały do Państwa Kościelnego na określenie osoby, która chce uzyskać jakieś dobra lub wykonanie określonej pracy bez opłat. W naszej rzeczywistości powiedzielibyśmy, że chce, aby pracę wykonać za „Bóg zapłać”. W takiej sytuacji rzymianie wykonują pewien specyficzny gest i mówią „a uffa!”.

Papież Sykstus V (1585-1590), franciszkanin, w 1589 r. troskę nad utworzoną przez swego poprzednika komisją budowlaną powierzył kardynałowi archiprezbiterowi bazyliki św. Piotra. Zaś Klemens VIII (1592-1605) utworzył kongregację dla Reverenda Fabrica Sancti Petri. Od tego momentu przełożony Fabryki był też prefektem kongregacji. Kongregacja posiadała własnych komisarzy w całym Państwie Kościelnym. Po oficjalnie zakończonej w 1628 r. (niektórzy twierdzą, że budowa do dziś nie jest ukończona) budowie bazyliki św. Piotra, papież Benedykt XIV (1740-1758) w konstytucji Quanta curarum z 25 listopada 1751 r. ustanowił nowe normy, którymi miała się kierować Fabryka Świętego Piotra przy administracji dóbr Bazyliki Watykańskiej. Zasady ustanowione przez Benedykta XIV przetrwały do XX w. Reformy struktur Kongregacji Fabryki Świętego Piotra podjął się papież Pius X (1903-1914) w konstytucji Sapienti Consilio z 29 czerwca 1908 r. Natomiast Paweł VI ( 1963-1978) w ramach posoborowej (Sobór Watykański II 1962-1965) reformy Kurii Rzymskiej zniósł Kongregację Fabryki Świętego Piotra a na jej miejsce powołał Administrację Patrymonium Stolicy Apostolskiej (APSA), w skład której wchodziła Fabryka Świętego Piotra.

Kolejną reformę Fabryki Świętego Piotra przeprowadził w 1986 r. papież Jan Paweł II wydając 28 czerwca konstytucje apostolską Pastor Bonus. We wspomnianym dokumencie Ojciec Święty stwierdza, że Fabryka Świętego Piotra działa według własnego statutu prawnego i zajmuje się wszystkim tym, co odnosi się do Bazyliki Księcia Apostołów tak w zakresie konserwacji budynku, jak również w sprawach dyscypliny wewnętrznej kustoszy i pielgrzymów przybywających do tej świątyni.

Obecnie w Fabryce Świętego Piotra pracuje 120 osób. Większość, bo ponad 80, stanowią tzw. sanpetrini mający troszczyć się o porządek i czystość w bazylice oraz prowadzić prace konserwatorskie. Jako mały przykład ogromu pracy, który muszą wykonać, niech posłuży czyszczenie posadzki w bazylice. Posadzki marmurowe Bazyliki Świętego Piotra zajmują ponad 20 tys. metrów kwadratowych, czyli ponad 2 hektary powierzchni, a są czyszczone przynajmniej dwa razy dziennie. Zwierzchnikiem (Prezydentem) Fabryki Świętego Piotra jest, zgodnie ze statutem, archiprezbiter  Bazyliki Watykańskiej i Wikariusz Generalny jego Świątobliwości dla Państwa Watykan. Mimo tego, że Watykan jest częścią diecezji rzymskiej, od czasów Paktów Laterańskich (30 maja 1929) ma swą własną administrację. Przed objęciem funkcji przewodniczącego przez Mauro Gambettiego prezydentem Fabryki Świętego Piotra był od 2005 r. kardynał Angelo Comastri.

Obecnie panujący Ojciec Święty Franciszek, 30 czerwca 2020 r. mianował abpa Mario Giordano komisarzem nadzwyczajnym w Fabryce Świętego Piotra, ma on wyjaśnić kwestie związane z zarządzaniem. Decyzja papieska zapadła po raporcie Rewizora Generalnego, który według motu proprio Fidelis dispensator et prudens z 24 lutego 2014 r. ma czuwać nad dobrami doczesnymi Stolicy Apostolskiej. Natomiast 20 lutego 2021 r. papież Franciszek mianował kard. Mauro Gambettiego wikariuszem generalnym Państwa Watykan i tym samym przewodniczącym Fabryki Świętego Piotra.

Co takiego ma robić ojciec kardynał Mauro jako przewodniczący Fabryki Świętego Piotra? Bardzo ładnie wyraził to Jan Paweł II w słowach skierowanych do poprzednika kardynała Gambettiego: „Twoim zadaniem jest pozwolić mówić kamieniom, które tworzą bazylikę św. Piotra. One wołają, że tak naprawdę tu jest tylko jeden «kamień» – pokorny rybak Szymon Piotr, którego Jezus przemienił w «skałę», na której opiera się jedność Kościoła”. Tak więc kardynałowi Gambettiemu życzymy, aby pozwolił mówić kamieniom bazyliki św. Piotra.

o. Andrzej Hejnowicz

fot. K. Gorgoń



Ta strona wykorzystuje pliki typu cookie. Jeżeli nie wyrażasz zgody na ich zapisywanie, wyłącz ich obsługę w ustawieniach swojej przeglądarki.
Zamknij