Franciszkanie.pl - serwis informacyjnyFranciszkanie.pl - serwis informacyjny

Sanok

16.04.2015

SanokNa Podkarpaciu franciszkanie najwcześniej osiedlili się w Przemyślu (1237), w Sanoku (1377) i w Krośnie (1378). W ciągu kolejnych wieków obecności w południowo-wschodniej Polsce zakonnicy prowadzili działalność misjonarską, edukacyjną i duszpasterską, skoncentrowaną wokół klasztorów.

Franciszkanie początkowo kładli podwaliny pod struktury Kościoła łacińskiego na terenach Rusi i ziemiach przyległych, w tym czasie docierali aż do Mołdawii. Dopiero w latach 60-tych XX wieku przydzielono franciszkanom parafie.

W zachowanych do dzisiaj dokumentach Sanok wzmiankowany jest już w roku 1150, jako wczesnośredniowieczny gród. Prawa miejskie uzyskał od księcia halickiego w 1339 roku. Król Kazimierz Wielki w 1344 roku włączył miasto do Korony. Sanok był siedzibą kasztelanii i starostwa grodowego. Stąd pochodził słynny humanista arcybiskup Grzegorz z Sanoka (1406-1477).

Powstanie klasztoru franciszkanów w Sanoku wiąże się z postacią księcia Władysława Opolczyka. Z jego inicjatywy w latach 1372-1376 budowano za murami miejskimi kościół pw. Najświętszej Panny Marii, który został nadany zakonowi minorytów ze Lwowa, czyli franciszkanom. Mówi o tym przywilej z 27 lutego 1377 roku, wystosowany do Macieja, arcybiskupa lwowskiego i Macieja, burgrabiego sanockiego, polecając wyposażenie franciszkanów w dwór.

Oba te budynki były drewniane i znajdowały się poza murami miasta. Królowa węgierska Elżbieta (siostra Kazimierza Wielkiego i matka króla Ludwika) w roku 1384 wydała zgodę na przeniesienie się franciszkanów w obręb miasta. Niektórzy historycy twierdzą, że na przesiedlenie franciszkanów w obręb miasta zezwoliła Elżbieta Bośniaczka, żona Ludwika Węgierskiego, a matka królowej Jadwigi.

Wkrótce po zamieszkaniu wewnątrz miasta, franciszkanie zbudowali klasztor i kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego. Kościół ten był pierwotnie drewniany, miał murowaną zakrystię. Sanok wielokrotnie niszczony był przez groźne pożary: w latach 1457, 1470, 1514 i 1566. Z tego ostatniego ocalał kościół, jednak kolejny pożar, w 1604 roku, strawił także świątynię. Dwa lata później, w roku 1606, Piotr Bal, podkomorzy sanocki, wybudował franciszkanom kościół murowany.

W roku 1612 na terenie klasztoru obradował sejmik szlachecki. W ciągu stuleci zakonnicy udzielali schronienia okolicznej ludności podczas nieprzyjacielskich napadów oraz klęsk żywiołowych. Kolejny groźny pożar strawił kościół i klasztor w 1632 roku. W latach 1632-1640 odbudowano go na nowo, z kamienia łamanego.

Nowe zabudowania klasztorne były jeszcze drewniane, dopiero w 1717 roku rozpoczęto wznoszenie klasztoru murowanego. Kolejne skrzydła czworoboku wybudowano w latach 1722-1747 oraz 1758-1775. W roku 1848 dobudowano kondygnację piętrową. Wkrótce jednak niektóre pomieszczenia klasztorne zostały przeznaczone przez austriackiego zaborcę na areszt i tzw. sąd cyrkularny. Cesarz Józef II swoimi dekretami utrudniał życie klasztorne i skonfiskował srebrne wyposażenie kościelne.

Kościół franciszkański płonął jeszcze w kolejnych latach: 1676, 1743, 1872 (spalił się dach i zawaliło sklepienie). Po pożarze z 1872 roku kościół franciszkański gruntownie przebudowano, było to w roku 1886. Odbudowano wtedy sklepienia i dach. W roku 1895 przebudowano wieżę, a rok później wzniesiono wieżyczkę na sygnaturkę. Po doszczętnym spaleniu kościoła parafialnego (farnego) pw. Św. Michała Archanioła, świątynia klasztorna w latach 1782-1886 służyła całemu miasta, pełniąc funkcję kościoła parafialnego.

1 lipca 1969 roku bp Ignacy Tokarczuk, ówczesny ordynariusz przemyski, erygował przy kościele franciszkańskim parafię pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Pocieszenia. 19 marca 2005 roku abp Józef Michalik, metropolita przemyski, ustanowił przy tym kościele sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia - Pani Ziemi Sanockiej.

Kościół franciszkański w Sanokuj jest orientowany, czyli zwrócony prezbiterium w kierunku wschodnim. Po obu stronach nawy znajdują się dwie kaplice: św. Maksymiliana Kolbego i św. Franciszka z Asyżu. Przed potopem szwedzkim był na pewno ukończony i wyposażony, o czym świadczą rozmaite źródła. Powstawały kolejno ołtarze, których retabula (nastawy ołtarzowe) naprawiano lub zastępowano nowymi. Po koniec XVIII wieku było ich siedem: Krzyża Pańskiego (ołtarz główny), Matki Bożej Pocieszenia, Matki Bożej Szkaplerznej, św. Antoniego z Padwy, św. Józefa, św. Franciszka z Asyżu, św. Kajetana i św. Marcina.

Polichromię wnętrza kościoła wykonał około 1932 roku Władysław Lisowski, malarz sanocki. W środkowej części sklepienia, w dużych tondach, dwa freski przedstawiają historię franciszkańskiego odpustu Porcjunkuli, obchodzonego corocznie 2 sierpnia. Po bokach, świętych franciszkańskich: św. Franciszka z Asyżu, św. Klarę, bł. Jakuba Strzemię, bł. Salomeę, św. Ludwika Węgierskiego i św. Elżbietę Węgierską. Na łuku łączącym nawę z prezbiterium fresk przedstawia Matkę Bożą Niepokalanie Poczętą, której hołd składają przedstawiciele różnych stanów społecznych.

W polu głównym prezbiterium ołtarza, pomiędzy sześcioma kolumnami, znajduje się późnobarokowy krucyfiks. Nad wejściami do kaplic w latach 40. XX wieku zostały namalowane obrazy: nad wejściem do kaplicy św. Maksymiliana, scena z życia św. Franciszka, który rozsyła po dwóch braci do głoszenia Ewangelii na cztery strony świata. Po przeciwnej zaś stronie, nad wejściem do kaplicy św. Franciszka malowidło przedstawia św. Antoniego z dziećmi, rozdającego jałmużnę, w głębi widnieje bazylika w Padwie przechowująca relikwie św. Antoniego.

Po lewej stronie (patrząc w stronę prezbiterium) znajduje się ołtarz Matki Bożej Pocieszenia, a w nim umieszczony jest obraz przedstawiający Maryję adorującą śpiące Dzieciątko Jezus. Warto wspomnieć, że kult Matki Bożej Pocieszenia trwa w Sanoku od ponad 400 lat. Postacie na obrazie ubrane są w srebrną barokową sukienkę. 24 sierpnia 1956 roku kopię tego obrazu franciszkanie ofiarowali internowanemu w Komańczy Prymasowi Polski kard. Stefanowi Wyszyńskiemu. Dwa miesiące później, 28 października, władze komunistyczne zwolniły kard. Wyszyńskiego z trzyletniego aresztowania.

W drugim ołtarzu bocznym, barokowo-rokokowym, po prawej stronie kościoła, znajduje się obraz św. Antoniego z Padwy z Dzieciątkiem Jezus na lewym ramieniu i lilią w prawej dłoni. Obraz (twarze i dłonie) ten pochodzi zapewne z XVII wieku, postacie na nim mają srebrną sukienkę, wykonaną współcześnie.

Klasztor pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

ul. Franciszkańska 7 
38-500 SANOK 
tel/fax. 13 463 23 52 
e-mail: sanok@franciszkanie.pl 
www.franciszkanie.esanok.pl



Ta strona wykorzystuje pliki typu cookie. Jeżeli nie wyrażasz zgody na ich zapisywanie, wyłącz ich obsługę w ustawieniach swojej przeglądarki.
Zamknij