Franciszkanie.pl - serwis informacyjnyFranciszkanie.pl - serwis informacyjny

Wanda, która nie chciała Niemca?

23.06.2019 . kg

Franciszkanie.pl | Redakcja portalu

Noc z 23 na 24 czerwca w Krakowie zwykle upływa pod znakiem „Wianków”. Jest to inspirowana jednym z rodzimych obrzędów związanych z letnim przesileniem słońca, cykliczna impreza kulturalna, odbywająca się w Krakowie na bulwarach w zakolu Wisły pod Wawelem. 23 czerwca natomiast swoje imieniny obchodzi, związana z tym miejscem Wanda. Z tej okazji przypominamy historie z nią związane, które opowiada Mariola Wiertek.​

Śmierć Wandy. Ilustracja z książki Dzieje Polski z 1909 r. zatytułowana: Wanda, córka Krakusa, rzuca się w nurty Wisły.

 

Królowa Lechitów

Jako jedyna  kobieta ma w Krakowie swój kopiec. Jest bardzo tajemniczą postacią, być może wymyśloną przez kronikarzy. Umieszczono ją na liście pięciu sławnych kobiet, których mogło nie być.

Któż to taki?

Królewna Wanda jest została najprawdopodobniej „stworzona” przez kronikarza Wincentego Kadłubka – według niego rządziła Polską po oskarżeniu o bratobójstwo syna króla Kraka. Jednak w jego zapiskach nie ma wzmianki o śmierci samobójczej w Wiśle. Informacja taka pojawia się dopiero w znacznie późniejszej Kronice Wielkopolskiej. Kadłubek najprawdopodobniej wymyślił też  imię królewny, które wcześniej nigdzie się nie pojawiało. Jego etymologia nie została jednoznacznie wyjaśniona. Może pochodzić od słowa węda (wędka) wymawianego w języku staropolskim jako wanda  (w Kronice Wielkopolskiej zapisano, że Wanda urodą łowiła rycerzy), od litewskich słów: vandere – rusałka, vanduo – woda lub niemieckiego wyrazu Wenedu – Słowianka. Niektórzy zaś twierdzą, że pochodzi od nazwy plemienia Wandalów.

Prawda czy legenda?

Jan Długosz rozwinął tę  opowieść i to on połączył znajdujący się w  podkrakowskiej Mogile kurhan z grobowcem Wandy. Oddajmy mu na chwilę głos:

Obaj synowie Kraka umarli bezdzietnie. Ster rządów w Polsce objęła, za zgodą wszystkich Polaków, jedyna córka Kraka, którą nazywano Wanda. I tak, gdy pod rządami Wandy Rzeczpospolita kwitła, ówczesny książę niemiecki Rydygier, sławny rodem i potęgą sąsiad Królestwa Polskiego, wysłał posłów z prośbą o rękę Wandy pod groźbą wojny.

Lecz Wanda, która całe życie ślubowała spędzić w czystości, z niczym odesłała posłów. Książę niemiecki Rydygier, w poczuciu wzgardy i odmowy, zebrał ogromne wojsko i wkroczył do Polski, chcąc wywalczyć orężem to, czego nie mógł uzyskać prośbą. Nie zatrwożyła się jednak królowa Polski, Wanda, chrzęstu oręża, lecz szybko kazała zgromadzić się wojskom polskim, stanęła przeciwko Niemcom wydając pole do bitwy. Ponieważ znaczniejsi rycerze niemieccy głośno oświadczyli się przeciwko dalszemu prowadzeniu niesłusznej wojny, przeto książę niemiecki Rydygier, nie chcąc wracać z niesławą do domu, pozbawił się życia, rzucając się na miecz, którego ostrze zwrócił ku sobie. Zaś Wanda zawarła przymierze z panami niemieckimi i nietknięte wojsko z triumfem i dumą odprowadziła do Krakowa.

Za tak wielkie i znakomite zwycięstwo siebie samą postanowiła ofiarować bogomponieważ w tej epoce sądzono, że czyn taki jest miły bogom, bohaterski i wzniosły. Przeto zwoławszy dostojników polskich i złożywszy ofiarę ze zwierząt i odprawiwszy nabożeństwo, skoczyła z mostu na rzece Wiśle, ofiarując się falom rzeki, i pokryta nimi zginęła. O milę od Krakowa w polu jest jej mogiła. I jej także mogiłę wzniesiono równio dostojną jak ojcu. Z ziemi bowiem wzniesiono wysoki kopiec, który wskazuje do dziś dnia jej grób, od niego miejscowość tę nazwano Mogiłą.

Historię tę  nazywa się potocznie legendą o Wandzie. Legenda opowiada o fikcyjnych wydarzeniach, lecz zawsze kryje się w niej ziarnko prawdy. Niektórzy znawcy tematu twierdzą, że starą legendę wzbogacono w treść i rozpowszechniono specjalnie dla królowej Jadwigi – miała ją umocnić jako władczynię i zniechęcić do małżeństwa z Wilhelmem Habsburgiem. Wanda powinna być dla niej  autorytetem i wzorem.

Wanda leży w naszej ziemi

Motyw Wandy jako patriotki był często wykorzystywany w literaturze. Jan Kochanowski poświęcił jej elegię, zainteresowany krakowskim kopcem Cyprian Kamil Norwid napisał o  niej dramat. Inspirowała twórców w okresie walki o niepodległość. Imię Wanda stało bardzo popularne na przełomie XIX i XX w. Nosiło je wiele znanych Polek, w tym służebnica Boża Wanda Malczewska oraz stygmatyczka i mistyczka Wanda Boniszewska.

Tajemniczy kurhan

Znajdujące się na terenie Nowej Huty wniesienie nazywane Kopcem Wandy od lat intrygowało badaczy. Na podstawie badań archeologicznych stwierdzono, że kopiec został usypany ok. VII – VIII w. i być może był celtyckim kurhanem niemającym związku z postacią z legendy. Przeprowadzone w 2016 r.  badania kopca niczego nie wykazały. Nie znaleziono żadnych śladów. Poszukiwania grobu królowej Lechitów nadal trwają. Ale zauważono bardzo istotną ciekawostkę: stojąc na kopcu Wandy 4 listopada lub 6 lutego zobaczymy słońce zachodzące dokładnie nad kopcem Krakusa, natomiast stojąc na kopcu Krakusa 2 maja lub 10 sierpnia zobaczymy słońce wschodzące nad kopcem Wandy. Są to przybliżone daty słowiańskich świąt Dziadów (jesiennych i wiosennych), Gromnicy (Ofiarowanie Pańskie, u Słowian data graniczna pomiędzy zimą a wiosną) oraz święta Peruna. Kopiec zwieńczony jest pomnikiem wykonanym według projektu Jana Matejki, ozdobionym kądzielą i mieczem oraz napisem: Wanda. Dawniej znajdowało się na nim zredagowane w języku łacińskim epitafium:

Tam, kędy Wisła nurt spieniony toczy,

Wando, twój grobowiec uderza me oczy.

Taki to jest cnót twoich i wdzięków zabytek

Ozdobo ziemi naszej i wzorze Lechitek. […]

Lecz widzę, jak pod dłonią strasznej zagłady

Tak cnoty, jak czczonych wdzięków nikną ślady.

Widzę, jak wszystko tonie w niezbędnej wieczności,

I to, co wielkie było, wraca do marności.

Mariola Wiertek



Ta strona wykorzystuje pliki typu cookie. Jeżeli nie wyrażasz zgody na ich zapisywanie, wyłącz ich obsługę w ustawieniach swojej przeglądarki.
Zamknij